Aristotales bu yapıtında hocası Platon’un tersine ilk varlık
olarak duyumlanan dünyayı ve duyumlanan maddeleri alır. Kitapta maddeyi
incelemek için 10 kategoriye böler ve inceler.
İLK VARLIK
Taşıyıcıdır.
Göreliliği
yoktur.Yani bir insan , bir eşekten daha çok ilk varlık değildir.
Bölünmez,sayıca
tektir.
Karşıtı yoktur.
Daha çokluk ya da
daha azlık kabul etmez ama karşıt nesneleri
zamandaş olmamak kaydıyla kabul eder.
İKİNCİL VARLIK (tür,cins)
Tür , taşıyıcı olan varlığa yüklenir.
(cins hem türe hem varlığa yüklenir)
Yüklenenler (tür
ve cinsler) tanımlarını da beraberinde yüklerler.
Cins , türden
daha geniş kapsama sahiptir.
Nitelik
belirtirler.Ancak bunun yanında “ne” lik de belirtirler.
NİCELİK
Sayı belirtir.
Karşıtı yoktur.
Bazı nicelikler
sürekli (doğru,düzlem) ,bazıları ise süreksizdir(sayı) .
Çokluk-azlık
kabul etmez.
Eşitlik-eşitsizlik
içerir.
Kimi niceliklerin
birbirine göre durumu vardır,kiminkinin ise yoktur.
NİTELİK
Varlık hakkında nasıl sorusunu
karşılar.
Karşıtlık bulunur
(renkler hariç).
Nitelik olan huy
zor kaldırılabilir ancak , yatkınlık değişebilir.
Kolayca yok
edilebilen niteliklere duygulanım denir.
Başka bir biçimi
ise geometrik şekillerde bulunan eğrilik-doğruluktur.
GÖRELİK
Nesneleri birbirlerine göre belirler.
Nesnelerin “ne”
likleri birbirine göre söylenir.
Azlık-çokluk
vardır. (nitelik ile yapılan görelikte azlık-çokluk var iken,nicelik ile
yapılanda yoktur)
Evriği vardır.
Zamandaştır.
Bir varlığın
göreli olduğu bilinirse,neye göre olduğu da bilinir.
NASILLIK
Nitelikten türemiştir, karşıtlık kabul
eder,azlık-çokluk kabul eder ama geometrik şekillerde kabul etmez.
ETKİNLİK-EDİLGENLİK
Karşıtlığı,azlığı-çokluğu kabul eder.
(ısıtmak-soğutmak,ısıtılmak-soğtulmak)
İYELİK
Sahip olmayı
gösterir.(ayakkabılı,köleli vb…). İyelikten yoksunluğa dönüşme olur ama tersi
olmaz.
UZAM-ZAMAN
Mekan,zamanı
belirtir.(çarşıda,dün…)
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder